Ὁ ψυχικός καί ὁ πνευματικός ἄνθρωπος

Ὁ πνευματικὸς καὶ ὁ ψυχικὸς ἄνθρωπος: Παύλεια θεώρηση τῆς ἀνθρωπολογίας τοῦ σύγχρονου Εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ

Ὁ «ψυχικὸς» ἄνθρωπος καὶ ὁ «πνευματικὸς» ἄνθρωπος

Ὑπάρχει ἕνας ἐμφανὴς κεντρικὸς ἄξονας, γύρω ἀπὸ τὸν ὁποῖον οἰκοδομεῖται ἡ παύλεια ἀνθρωπολογία καὶ ὁ ὁποῖος ἀπαντᾶ σ’ ὅλες τὶς ἐπιστολές του, ἐπειδὴ εἶναι ὁ κεντρικὸς ἄξονας τῆς ὅλης παύλειας θεολογίας. Πρόκειται γιὰ τὸ σωτηριολογικὸ ἀνθρωπολογικὸ σχῆμα στὸ ὁποῖο ἀνήκουν καὶ τὸ ὁποῖο ἐκφράζουν οἱ παύλειες ἔννοιες, οἱ ὁποῖες καὶ ἀποτελοῦν τὸν τίτλο τῆς παρούσας εἰσηγήσεως: Ὁ «ψυχικὸς» ἄνθρωπος καὶ ὁ «πνευματικὸς» ἄνθρωπος (1 Κορ. 2,14-15).

Τὸ ἀνθρωπολογικὸ λεξιλόγιο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου μπορεῖ ἄνετα νὰ κατατάσσεται σὲ δύο στῆλες, ἡ μία νὰ ἀνταποκρίνεται καὶ νὰ περιγράφει τὸν «ψυχικὸν» ἄνθρωπον καὶ ἡ ἄλλη τὸν «πνευματικὸν» ἄνθρωπον. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ προσπάθειά μου ἐδῶ δὲν εἶναι ἀναλυτική, ὁπότε θὰ περίμενε κανεὶς μιὰ προσεκτικὴ καὶ εἰς βάθος ἔρευνα τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ συνθετικὴ ἢ συνοπτική, ἡ ὁποία σκοπὸ ἔχει νὰ συλλάβει τὶς γενικὲς γραμμὲς τῆς παύλειας ἀνθρωπολογίας.

Πρέπει νὰ δοῦμε ὅμως πρῶτα ἀπ’ ὅλα τί ἀκριβῶς ἐννοεῖ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ὅταν χαρακτηρίζει τὸν ἄνθρωπο «ψυχικὸν» καὶ τί ἐννοεῖ ὅταν τὸν ὀνομάζει «πνευματικόν». Ἡ συνάφεια ὅπου ἀπαντοῦν αὐτοὶ οἱ χαρακτηρισμοὶ εἶναι γνωστή. Στὴν πρώτη ἐπιστολή του πρὸς τοὺς Κορινθίους, στὸ δεύτερο κεφάλαιο, ὁ Παῦλος γράφει ὅτι ὁ «ψυχικὸς» ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ μὲ κανένα τρόπο νὰ καταλάβει τὸ κήρυγμα τοῦ Ἀποστόλου, τὸ Εὐαγγέλιο, ἐπειδὴ αὐτὸ δὲν ἔχει τίποτα νὰ κάνει μὲ τὴν ἀνθρώπινη σοφία («σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις, σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου τῶν καταργουμένων» (1 Κορ. 2,6), ἀλλὰ ἀναφέρεται στὴν «Θεοῦ σοφίαν ἐν μυστηρίῳ τὴν ἀποκεκρυμμένην… ἥν οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν» (2,7-8). 

Όπου κι αν βρεθείς, συνεχίζεις να αναζητάς την ψυχή σου

Υπάρχει μόνο ένα είδος ταξιδιού το οποίο είναι δυνατό: στον εσωτερικό μας κόσμο. Ταξιδεύοντας ανά τον κόσμο δεν μαθαίνουμε πολλά. Δεν πιστεύω πως το ταξίδι τελειώνει πάντα με την επιστροφή. 

Ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να επιστρέψει εκεί από όπου ξεκίνησε, εφόσον στο μεταξύ έχει αλλάξει. 

«Όχι, ο Θεός δεν τιμωρεί, ο άνθρωπος αυτοτιμωρείται»

«Αγάπα όλους»

«Δεν πρέπει να κάνεις τον χριστιανικό σου αγώνα με κηρύγματα και αντιδικίες, αλλά με πραγματική μυστική αγάπη. Όταν αντιδικούμε, οι άλλοι αντιδρούν. Όταν τους αγαπάμε, συγκινούνται και τους κερδίζουμε. 

Όταν αγαπάμε, νομίζουμε ότι προσφέρουμε στους άλλους, ενώ στην πραγματικότητα προσφέρουμε πρώτα στον εαυτό μας. Η αγάπη χρειάζεται θυσίες. Να θυσιάζουμε ταπεινά κάτι δικό μας, που στην πραγματικότητα είναι του Θεού».

«Όταν αγαπάς τον Χριστό, αγαπάς όλους»

«Ο Χριστός είναι η Εκκλησία και η Εκκλησία είναι ο Χριστός, που μας έχει προσλάβει όλους στον Εαυτό Του. Όταν αγαπάς τον Χριστό, αγαπάς συγχρόνως όλους τους ανθρώπους, χωρίς να ρωτάς αν οι άνθρωποι είναι άξιοι της αγάπης ή ακόμη αν την αποδεχθούν ή την απορρίψουν. 

Ἱερά Πανήγυρις

 

Ἑβδομαδιαῖον Πρόγραμμα Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν

 

Ο Αετός πριν ξεσπάσει η καταιγίδα

Το γνωρίζετε ότι ο αετός το γνωρίζει πολύ πριν ξεσπάσει μια καταιγίδα;

Ο αετός, θα πετάξει στο πιο ψηλό σημείο και θα περιμένει τον άνεμο.

Μόλις χτυπήσει η καταιγίδα, θα ανοίξει τα φτερά του και θα αφήσει τον αέρα να το υψώσει πάνω από την καταιγίδα.

Ο αετός δεν αποφεύγει τη καταιγίδα. Απλά τη χρησιμοποιεί για να πάει ακόμη πιο ψηλά. Χρησιμοποιεί τον άνεμο που φέρνει η καταιγίδα.

Το κλείσιμο των βημοθύρων στη Θεία Λειτουργία

Η σύγχρονη λειτουργική πράξη περιλαμβάνει κατά τόπους τη συνήθεια του κλεισίματος των βημοθύρων, ενίοτε και του καταπετάσματος της Ωραίας Πύλης, σε διάφορα σημεία της Θείας Λειτουργίας. 

Η επικρατέστερη και συνηθέστερη στιγμή του μυστηρίου, κατά την οποία παρατηρείται το φαινόμενο αυτό, είναι ο καιρός της Κοινωνίας του κλήρου, οπότε ο λειτουργός κλείνει τη θύρα πριν ή μετά την εκφώνηση «Πρόσχωμεν. Τα Άγια τοῖς ἁγίοις» και την ανοίγει ξανά πριν εκφωνήσει το «Μετά φόβου», για την προσέλευση των λαϊκών στο ευχαριστιακό ποτήριο.

Η συνήθεια αυτή αποτελεί κατάλοιπο της επίδρασης του τυπικού της λατρείας των μονών στο ενοριακό τυπικό. Η αρχή της βρίσκεται στο έργο «Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας των Προηγιασμένων», το οποίο φέρεται ψευδεπίγραφα υπό το όνομα του Θεοδώρου του Στουδίτου. 

Ο συγγραφέας του έργου αυτού εισηγείται το κλείσιμο των θυρών της Ωραίας Πύλης αμέσως μετά την εισόδευση των Τιμίων Δώρων στο Ιερό Βήμα. Η πράξη αυτή τελείται στην πλειονοψηφία των ιερών ναών έως και σήμερα, κάθε φορά που τελείται η ακολουθία των Προηγιασμένων. Ο Θεόδωρος συνδέει το κλείσιμο των βημοθύρων με τον «συνεσκιασμένο, πενθηρό και μυστικότερο εις το παν» χαρακτήρα της ακολουθίας.

Η Ιερότητα της Κυριακής. Τι λέγει ο Άγιος Παΐσιος για την ιερότητα της ημέρας αυτής;

Κανονικά πριν από τον Εσπερινό της γιορτής ή της Κυριακής σταματάει κάθε εργασία. Καλύτερα είναι να δουλέψη κανείς περισσότερο την προπαραμονή, όταν αυτό μπορή να ρυθμισθή, και να μη δουλέψη μετά τον Εσπερινό της παραμονής.

Άλλο είναι να κάνη κανείς σε μια γιορτή ή την Κυριακή ένα ελαφρό πράγμα το απόγευμα, όταν είναι μεγάλη ανάγκη, αλλά και αυτό πάλι με τρόπο.

Παλιά και οι χωρικοί που ήταν έξω στα χωράφια, μόλις άκουγαν την καμπάνα του Εσπερινού, έκαναν τον σταυρό τους και σταματούσαν την δουλειά. Το ίδιο και οι γυναίκες που κάθονταν στην γειτονιά.

Σηκώνονταν, έκαναν τον σταυρό τους και άφηναν το πλέξιμο ή ό,τι άλλο έκαναν. Και ο Θεός τους ευλογούσε.

Είχαν την υγεία τους και χαίρονταν… Τώρα κατήργησαν τις γιορτές, απομακρύνθηκαν από τον Θεό και την Εκκλησία και τελικά όσα βγάζουν από την δουλειά τους τα δίνουν στους γιατρούς και στα νοσοκομεία…

Φιλαργυρία καί ἐλπίδα στόν Θεό

«Πλούτος ἐάν ρέη, μή προστίθεσθε καρδίαν» (Ψάλμ. 61. 11). Μή θαμπώνεσαι ἀπό τόν πλοῦτο. Θαμπώσου ἀπό τή δόξα καί τήν παντοδυναμία τοῦ Θεοῦ, καί στήριξε σ' Αὐτόν κάθε ἐλπίδα σου. Μή δίνης τήν καρδιά σου στό χρυσάφι. Δῶσε τήν στόν Κύριο καί μή φοβᾶσαι οὔτε γι' αὐτή τή ζωή οὔτε γιά τήν ἄλλη.

Ἡ τσιγκουνιά καί ἡ φιλαργυρία εἶναι σημάδια τόσο ὀλιγοπιστίας ὅσο καί ὑπερηφάνειας. Ὅ πιστός καί ταπεινός ἄνθρωπος εἶναι πάντα ἐλεήμων. Γνωρίζει πῶς ὁ Θεός εἶναι πλούσιος, καί ὁ πλοῦτος Του δέν τελειώνει ποτέ. Καί ὅτι εἶναι πανάγαθος καί μισθαποδότης, γι' αὐτό καί δέν εἶναι δυνατό νά τόν ἐγκαταλείψη. 

«Νεώτερος ἐγενόμην καί γάρ ἐγήρασα καί οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμένον, οὐδέ τό σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους» (Ψάλμ. 36. 25), διαβεβαιώνει ὁ ψαλμωδός. Καί ὁ Κύριος παρατηρεῖ:

Ἀνακομιδή Τιμίων Λειψάνων Ἁγίου Γεωργίου τοῦ Μεγαλομάρτυρα καί Τροπαιοφόρου καί ἐγκαίνια Ναοῦ του στήν Λύδδα τῆς Ἰόππης

Μετὰ τὴν κατάπαυση τῶν διωγμῶν καὶ τὴν ἐπικράτηση τοῦ χριστιανισμοῦ σ’ ὅλο τὸ Ρωμαϊκὸ κράτος, ἐπὶ Μεγάλου Κωνσταντίνου, οἱ χριστιανοὶ ἀνήγειραν μεγαλοπρεπὴ Ναὸ στὴν Λύδδα τῆς Ἰόππης, ὅπου μετακόμισαν τὸ ἱερὸ λείψανο τοῦ Μεγαλομάρτυρα Γεωργίου, γιὰ νὰ τὸ προσκυνοῦν πλέον ἄφοβα.

Ἔγιναν δὲ μετὰ τὴν κατάθεση τοῦ ἱεροῦ λειψάνου καὶ τὰ ἐγκαίνια τοῦ Ναοῦ στὶς 3 Νοεμβρίου καὶ ἀπὸ τότε κάθε χρόνο ἡ Ἐκκλησία μας, τελεῖ κατὰ τὴν ἡμέρα αὐτὴ τὴν ἀνακομιδὴ τῶν ἱερῶν λειψάνων τοῦ Μεγαλομάρτυρα, πρὸς δόξαν Θεοῦ.

Η αρετή δεν έχει ανάγκη από δεσπότη...

Η αρετή δεν έχει ανάγκη από δεσπότη· αποκτάται θεληματικά και με απόλυτη ελευθέρια. 

Ό,τι προέρχεται από βία και καταναγκασμό δεν μπορεί να είναι αρετή. Η αρετή είναι μέτρο που επαναφέρει στην μεσότητα. 

Η “γενειά της αδιαφορίας” (π. Αρσένιος Βλιαγκόφτης)

Ὁ τίτλος τῆς ἀποψινῆς μας ὁμιλίας εἶναι παρμένος ἀπό τόν δεύτερο τόμο τῶν Λόγων τοῦ Ἁγίου Παϊσίου, μέ τίτλο Πνευματική Ἀφύπνιση (σσ. 20 κ.ἑ.), πού ἐξέδωσε τό 1999 τό γυναικεῖο μοναστήρι τῆς Σουρωτῆς, ὅπου καί ὁ τάφος τοῦ Ἁγίου.

Στό βιβλίο αὐτό, ἤδη πρίν ἀπό τριάντα χρόνια, ὁμιλεῖ ὁ Ἅγιος γιά τό «γενικό ρεμπελιό» καί τήν «προσπάθεια νά τά γκρεμίσουν ὅλα»!

Ἀφορμή πήραμε καί ἀπό συνθήματα τοῦ τύπου «Ἑλλάδα ψόφα, νά ζήσουμε ἐμεῖς», γραμμένα τόν τελευταῖο χρόνο σέ τοίχους τῆς Ἀθήνας καί ὑπογραφόμενα ἀπό τήν Antifa (εἶναι ὁ χῶρος τῶν λεγομένων ἀναρχοαυτόνομων).

Παραδείγματα ἀδιαφορίας θά μποροῦσε νά δώσει κάποιος πολλά καί σίγουρα ὅλοι μας γνωρίζουμε. Ὁ ἅγιος Παΐσιος ἀναφέρει ὅτι φιλόλογος ἀπό τή Χαλκιδική δέν ἤξερε τί εἶναι τό Ἅγιον Ὄρος! Φίλος γιατρός χειρουργός ἐπαρχιακοῦ νοσοκομείου μοῦ ἔλεγε ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν εἰδικευομένων πού πέρασαν ἀπό ἐκεῖ δέν εἶχαν κανένα ἐνδιαφέρον νά μάθουν χειρουργική. «Ὅλη μέρα μέ ἕνα καφέ στό χέρι», μοῦ ἔλεγε ὁ γιατρός, φανερά ἀπαισιόδοξος γιά τό ποῦ πάει αὐτός ὁ τόπος.

Τό φαινόμενο, φυσικά, δέν εἶναι μόνον ἑλληνικό. Ἡ Γαλλίδα φιλόλογος Νατάσα Πολονύ, πού ἔγραψε ἕνα σπουδαῖο βιβλίο μέ τίτλο «Τά χαμένα παιδιά μας» (ἐκδ. Πόλις 2004- θά ἀναφερθοῦμε ξανά καί ξανά στό βιβλίο αὐτό) ἀναφέρει παραδείγματα ἀπό τή Γαλλία. Νέα παιδιά, χωρίς κανένα ἐνδιαφέρον γιά τό παραμικρό. Νέα παιδιά, πού προσλαμβάνονται σέ μιά ἐργασία καί τήν παρατοῦν μετά ἀπό λίγες ἡμέρες, χωρίς νά κάνουν οὔτε ἕνα τηλεφώνημα στόν ἐργοδότη τους. (βλ. Πολονύ, σσ. 61, 62).